Crohn Hastalığı Aktivite İndeksi (CDAI) Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Getting your Trinity Audio player ready...

Crohn hastalığında tedavi yaklaşımları kişiye özel değişir. Bu nedenle, doktorlar öncelikle hastalığın ciddiyetini ve hangi evrede olduğunu belirler. Bu belirleme işlemi için ise Crohn hastalığı aktivitesi hesaplanır.

Aktivite ölçümünde tıp dünyasında iki temel indeks kullanılır. Bunlardan birincisi CDAI (Crohn Disease Activity Index), ikincisi ise HBI (Harvey Bradshaw Index) olarak adlandırılır. Bu iki test birbiriyle doğrudan ilişkilidir. Örneğin, CDAI testindeki 100 puanlık bir düşüş, HBI testinde 2 veya 3 puanlık bir azalmaya denk gelir.

Klinik Remisyon Ne Anlama Gelir?

Crohn hastaları için en önemli hedeflerden biri klinik remisyondur. Klinik remisyon, cerrahi müdahale veya ilaç tedavisi sonrasında CDAI puanının 150’nin altına düşmesidir. Ayrıca HBI testinde de bu sınırın 4’ün altında olması gerekir.

Ancak burada çok kritik bir detay vardır. Eğer bu iyilik hali steroid (kortizon) kullanımı sayesinde sağlanıyorsa, buna tam bir klinik remisyon denmez. Bu durum tıp literatüründe steroid bağımlı Crohn hastalığı olarak tanımlanır.

Şiddetine Göre Crohn Hastalığı Dereceleri

Hastalığın aktif dönemindeki şiddeti, hesaplanan CDAI puanlarına göre üç farklı gruba ayrılır:

1. Hafif ve Orta Şiddetli Crohn (CDAI: 150 – 220)

Bu gruptaki hastalar genellikle ayaktan tedavi edilirler. Kendi günlük işlerini kendileri rahatça görebilirler. Ağızdan beslenmeyi (oral diyet) sorunsuz şekilde tolere ederler. Bu hastalarda vücudun susuz kalması (dehidratasyon), toksisite veya karında aşırı hassasiyet görülmez. Buna ek olarak bağırsakta tıkanma (obstrüksiyon) yoktur ve kilo kayıpları %10’u geçmemiştir.

2. Orta ve Ciddi Şiddetli Crohn (CDAI: 220 – 450)

Bu grupta, hafif seviyede olup tedaviye yanıt vermeyen hastalar yer alır. Ayrıca hafif belirtilerin üzerine ateş, ciddi kilo kaybı ve karın ağrısı eklenen kişiler de bu sınıftadır. Hastalarda aralıklı bulantı, kusma ve kansızlık (anemi) sıkça gözlenir.

3. Şiddetli ve Ölümcül Crohn (CDAI: 450 Üzeri)

Bu hastalar, konvansiyonel glukokortikoid veya biyolojik ajanları almalarına rağmen iyileşemezler. Yakınmaları ve şikayetleri sürekli devam eder. Sürekli kusma, bağırsak tıkanması ve ciddi karın zarı (periton) bulguları mevcuttur. Aşırı kilo kaybı (kaşeksi) ve karın içinde apse bulgusu olanlar da bu tehlikeli gruptadır.

Evde CDAI Testi Nasıl Takip Edilir?

CDAI hesaplayıcısının temel amacı, hastalığın ilerleme veya gerileme sürecini düzenli takip etmektir. Bilimsel çalışmalara göre, çıkan sonucun 150’nin altında olması hastalığın yatıştığını (remisyon) gösterir. Eğer puanınız 150’nin üstündeyse hastalık şu an aktif dönemde demektir.

Kısacası, bu hesaplayıcı yardımıyla haftalık durumunuzu takip edebilirsiniz. Böylece iyiye mi yoksa kötüye mi gittiğinizi kontrol edebilirsiniz. Tabii ki buradan hesapladığınız sonuç kesin bir tıbbi teşhis yerine geçmez. Çünkü Crohn hastalığının seyri ve belirtileri her hastada farklılık gösterir. Buradaki test sadece genel bir değerlendirme yapmanızı sağlar.

Adım Adım CDAI Hesaplama Soruları

Aşağıdaki 8 soruda durumunuza uyan puanları hesaplayıp toplayarak tahmini CDAI değerinize ulaşabilirsiniz:

1. Sıvı Dışkılama Sayısı

• Son bir haftadaki sıvı veya çok yumuşak dışkılama sayısı.
• Hesaplama: Bir hafta içindeki toplam gün sayısı X 2

2. Karın Ağrısı Durumu

• Son yedi günlük karın ağrısı durumunuz. (0=Yok, 1=Hafif, 2=Orta, 3=Şiddetli)
• Hesaplama: Son yedi günün ortalama puanı X 5

3. Genel İyilik Hali

• Son yedi günlük genel sağlık hissiniz. (0=İyi, 1=Ortanın altı, 2=Kötü, 3=Çok kötü, 4=Berbat)
• Hesaplama: Son yedi günün ortalama puanı X 7

4. Crohn ile İlişkili Ek Semptomlar

Aşağıdaki belirtilerden sizde var olan her bir şık için 20 puan ekleyin. Hiçbiri yoksa 0 puandır:

• Eklem problemleri (Artrit veya eklem ağrısı)
• Göz problemleri (İris veya üveit iltihabı)
• Cilt veya deri sorunları
• Makat bölgesi sorunları (Anal fissür, fistül veya apse)
• Bağırsakla ilişkili diğer fistüller
• Son bir hafta içinde ateşin 37°C’nin üzerine çıkması

5. İlaç Kullanımı

• Son bir haftadır ishal için Lomotil veya benzeri bir ishal kesici ilaç aldınız mı?
• Hesaplama: Hayır ise 0 puan, Evet ise 30 puan

6. Karında Kitle Varlığı

• Karın bölgenizde anormal bir kütle var mı?
• Hesaplama: Yok ise 0 puan, Emin değilim ise 4 puan, Var ise 10 puan

7. Hematokrit (HTC) Değeri

• Son bir hafta içinde kan sayımı yapıldıysa bu soruyu yanıtlayın. Yapılmadıysa geçiniz.
• Normal Ortalamalar: Erkek için HTC = 47, Kadın için HTC = 42
• Hesaplama: [(Normal Ortalama HTC - Sizin HTC Değeriniz) x 6]

8. Kilo Durumu

• Not: Sağlıklı kilonuzdan fazlaysanız bu soruyu 0 puan kabul edip geçiniz.
• İdeal Kilo Formülü: Boyunuzun son iki rakamıdır (Örn: 180 cm boy için ideal kilo 80 kg’dır).
• Hesaplama: 100 x [(İdeal Kilonuz – Mevcut Kilonuz) / İdeal Kilonuz]

Sonuç: Yukarıdaki 8 sorudan elde ettiğiniz tüm puanları topladığınızda çıkan değer sizin CDAI puanınızdır.