Bize yazın: crohntedavisi@gmail.com
|
Getting your Trinity Audio player ready...
|
İltihabi Bağırsak Hastalığı Nedir?
İltihabi bağırsak hastalığı, sindirim kanalını etkileyen ve sıklıkla uzun süre devam eden (kronik seyirli) bir rahatsızlıktır. Hastalığın seyri sırasında sindirim kanalının iç yüzeyini örten tabakada, şiddete bağlı olarak bazı değişiklikler meydana gelir. Söz konusu değişikliklere iltihabi reaksiyonlar (inflamasyon) yol açar. İltihap sıklıkla bağırsak iç yüzeyinde ortaya çıkarak mukoza tabakasında ülser, şişme, yaralanma, kanama ve tahriş yaratır.
Ana hatları ile iltihabi bağırsak hastalığının Ülseratif Kolit ve Crohn Hastalığı olmak üzere iki farklı tipi bulunur. Buna ek olarak, tam olarak Ülseratif Kolit veya Crohn Hastalığına benzemeyen, arada kalan ve tam belirlenemeyen bir tip daha karşımıza çıkar.
Bu makalede Crohn Hastalığını detaylarıyla inceliyoruz. (Barsak yerine Türk Dil Kurumu kılavuzunda doğru kelimenin “Bağırsak” olarak kullanılması gerektiğini biliyor muydunuz?)
Crohn Hastalığı Nedir?
Crohn hastalığı sindirim kanalını tutan kronik inflamatuvar (iltihabi) bir hastalıktır. Ağızdan makata (anüse) kadar sindirim sisteminin tüm bölümlerini tutabilmesine karşın sıklıkla ince bağırsağın son kısımlarını ve (veya) kalın bağırsağı etkiler.
Crohn Hastalığının Tutulum Yerleri ve Görülme Sıklıkları
Uzmanlar, Crohn hastalığını sıklıkla ülseratif kolit ile karıştırabilir. Fakat bu iki hastalığı birbirinden ayıran iki önemli özellik vardır:
- Ülseratif kolit hastalığı sadece kalın bağırsakta (kolon ve rektum) belirti verirken, Crohn hastalığı ağızdan makata kadar her bölgede oluşabilir.
- Ülseratif kolit hastalığında sadece kalın bağırsağın içini örten yüzeysel tabaka (mukoza ve submukoza) hastayken, Crohn hastalığı bağırsağın sadece yüzeysel tabakasını değil, tüm katlarını etkiler.
Crohn Hastalığında Bağırsak Tutulumu
Crohn hastalığı, kronik (uzun süre devam edebilen) bir hastalıktır. Hastalık yaşam boyu zaman zaman alevlenmeler ve sakin dönemler halinde seyreder. Bazı hastalarda hastalığın yatıştığı zamanlar çok uzundur ve belirti vermeden yıllarca sürebilir. Hekimler, hangi hastada ani alevlenmelerin başlayacağını veya belirtilerin kaybolacağını henüz önceden tespit edemiyor.
Tıpkı ülseratif kolit gibi tıp dünyası bu hastalığın da kesin nedenini tam olarak bilmiyor. Ancak son dönemde araştırmacılar, bunun bir bağışıklık sistemi hastalığı (immünolojik) olduğuna dair hipotezler ortaya atıyor. Hastalık kalıtsal (genetik) geçiş gösterebilir. Bazı teoriler ise bir virüs veya bakterinin (mikrobik) bağırsak duvarındaki immunolojik olayları başlattığını savunur. Bu olaylar sonucunda bağırsağı örten tabakada iltihabi hasar oluştuğunu biliyoruz. Bilim insanları, bağışıklık sistemindeki bu bozukluğun bir etkenin sonunda mı yoksa başlangıç olarak mı meydana geldiğini henüz aydınlatabilmiş değil.
Hastalık kesinlikle bulaşıcı özellik taşımaz. Ayrıca günümüz tıbbı, hastalığın ruhsal stres veya mutsuz geçen bir çocukluk çağı sonucu geliştiği inancını kabul etmiyor. Herhangi bir gıda türü de bu hastalığı tek başına tetiklemez.
Crohn Hastalığından Kimler Etkilenir?
Hastalık her yaş grubunda ortaya çıkabilmesine rağmen, sıklıkla 16-40 yaş arasındaki kişileri etkiler. Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika ikliminde yaşayanlarda daha sık rastlıyoruz. Hastalık kadınları ve erkekleri eşit oranda etkilerken, ailesel yatkınlık (kalıtsal) önemli bir rol oynayabilir.
Crohn hastalığı, diğer bir iltihabi bağırsak hastalığı olan ülseratif kolite çok benzer özellikler gösterir. Hekimler bazen bu iki hastalığın ayırımını yaparken zorlanabilir. Ülkemizde her iki hastalık da az oranda karşımıza çıkar. Fakat batı toplumlarında, örneğin A.B.D.’de yaklaşık 2 milyon kişi bu hastalıklardan etkileniyor.
Crohn Hastalığı Sindirim Kanalının Hangi Bölgelerini Etkiler?
Crohn hastalığı sindirim kanalında ağızdan makata kadar herhangi bir bölgeyi tutabilir. Sıklıkla ince bağırsak ile kalın bağırsağın birleşim yerini etkiler. Anatomi uzmanları bu bölgeye “ileoçekal bölge” adını verir ve bu bölge sindirilmiş besinlerin kalın bağırsağa geçiş noktası olan çekumu da içerir.
Hastanın şikayetleri hastalığın görüldüğü yere göre değişir. Genellikle hastalığın etkilediği organlar şunlardır:
Buna ek olarak hastalık sindirim kanalı dışındaki organları da etkileyebilir.
Crohn Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın sindirim kanalının herhangi bir parçasını tutabilmesi nedeniyle belirtiler (semptomlar), tuttuğu bölgeye göre değişir. Hastalar en sık kramp tarzında karın ağrısı, ishal, ateş, kilo kaybı, halsizlik, güçsüzlük ve şişkinlik hissi yaşar. Çocuklarda ise karşımıza gelişme geriliği ile çıkabilir.
Bu belirtilerin hepsi her hastada ortaya çıkmayabilir. Diğer belirtiler arasında makat bölgesinde ağrı ve akıntı, deride yaralar, makat apseleri, makat çatlakları (fissürler) ve eklem ağrıları yer alır. Bunun haricinde az sayıda hastada üveit şeklinde göz tutulumu ya da sklerozan kolanjit adı verilen safra yolları tutulumu gibi tablolar baş gösterebilir.
Sık Karşılaşılan Klinik Bulgular
- Karın ağrıları, kramplar
- Diyare (ishal)
- Ateş ve kilo kaybı
- Şişkinlik
- Anal (makat bölgesinde) ağrı, akıntı
- Deride yaralar
- Makat apsesi ve makatta çatlak (Anal fissür)
- Eklem ağrıları
- Safra yolları hastalığı (sarılık)
Crohn Hastalığı Hangi Organ Ve Dokuları Tutar?
Crohn hastalığının seyri sırasında sadece sindirim kanalını ilgilendiren sorunlar gelişebildiği gibi, sindirim kanalı dışındaki organları içeren sorunlar da ortaya çıkabilir. Hastalığa ait bulgular sadece sindirim kanalını ilgilendiriyorsa “bölgesel (lokal)”, bağırsak kanalı dışında diğer organları veya tüm vücudu ilgilendiriyorsa “sistemik (ekstraintestinal)” bulgular adını alır.
Sindirim Kanalındaki Etkileri (Bölgesel Belirtiler)
Derin ülserlerin yol açtığı ciddi kanamalar, bağırsak delinmesi, bağırsağın genişlemesi (toksik megakolon) gerek ülseratif kolit gerekse Crohn Hastalığında sıkça karşılaştığımız en belirgin bölgesel belirtilerdir.
Sindirim kanalında karşılaştığımız bu bölgesel sorunlardan en ciddisi toksik megakolondur. Karında ani gelişen ileri derecede şişme, ateş, kabızlık ve genel durum bozukluğu bu durumun habercisidir. İnflamasyonun tüm kalın bağırsak duvarını tutması sonucu kalın bağırsak incelir ve genişler. Bağırsak her an delinebilir. Bu nedenle cerrahlar acil bir ameliyat kararı alabilir.
Bunun yanı sıra Crohn hastalığına özgü iki önemli bölgesel tutulum daha karşımıza çıkar:
- Bağırsak Tıkanıklığı (Obstrüksiyon): Bağırsak duvarındaki kalınlaşma ve ödeme bağlı olarak sindirim kanalı tıkanabilir.
- Fistül Oluşumu: Tam kat hasta olan bağırsak duvarı komşu organları etkileyerek, komşu organla bağırsak arasında anormal kanallar (fistüller) oluşturur. En sık komşu sağlam bağırsak dokusu, idrar torbası ve rahim arasında fistüller görürüz. Bu fistüllerin etrafında apseler meydana gelebilir.
Bağırsak Dışı Tutulum (Sistemik Belirtiler)
Bağırsaklarda gelişen inflamatuvar olaylar sonucu salgılanan maddeler uzak organları da etkiler. Buna bağlı olarak hasta ateş, kilo kaybı, güçsüzlük ve iştah azalması yaşayabilir. Ek olarak düşük oranda da olsa bazı hastalarda eklem, deri, göz ve karaciğer rahatsızlıkları görüyoruz.
Eklem Bulguları
Hastalık sıklıkla distal (uç) eklemlerde inflamasyona (eklem iltihabına) neden olur. Parmaklardaki küçük eklemler, el, ayak, bilek ve dizler en fazla etkilenen bölgelerdir. Bazı hastalarda omurganın alt bölümü ve leğen kemiği eklemleri de etkilenir. Omurgadaki eklem aralıklarını etkileyen bu şiddetli tabloya ankilozan spondilit diyoruz. Ankilozan spondilit dışındaki eklem bulguları, bağırsaktaki inflamasyon düzelince kendiliğinden iyileşir.
Deri Bulguları
Deri altında şişlikler gelişebilir. Bunlar deride kırmızı renkte ve üzerine basmakla hassas nodüllerdir. “Eritema nodosum” adını verdiğimiz bu deri bulguları sıklıkla ayak bileklerinde veya diz altında yerleşir. Diğer bir deri bulgusu olan piyoderma gangrenosum ise derin ülserlerle karakterize cerahatli yaralardır. Ağızda yerleşen, aftöz stomatit denilen ağrılı yüzeyel ülserler de sık görülür. Her üç deri bulgusu, bağırsaktaki hastalık iyileşince hızla düzelir.
Göz ve Karaciğer Bulguları
Hastaların bir kısmı, gözde ağrılı bir inflamasyon olan üveitten şikayet eder. Karaciğer ve safra yollarında da iltihabi değişiklikler gelişebilir. Karaciğerde gözlediğimiz inflamasyon bağırsak tedavisiyle düzelirken, safra yollarını etkileyen sklerozan kolanjit kolay düzelmez ve nadiren safra yolları kanserine dönüşebilir.
Crohn Hastalığının Ülseratif Kolitten Farkı Nedir?
Crohn hastalığı sıklıkla ülseratif kolit ile karışır. Ülseratif kolit hastalığında sadece kalın bağırsağın içini örten yüzeysel tabaka hastayken; Crohn hastalığı, ağızdan makata kadar sindirim kanalının herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir. Ülseratif kolitin aksine Crohn, bağırsak duvarının sadece yüzeysel tabakasını değil tüm katmanlarını hastalandırır.
Buna ek olarak Crohn Hastalığında şu bulguları gözlemleriz:
- Çeşitli organlar arasında fistül gelişimi
- İnce veya kalın bağırsak tıkanıklığı
- Karın içinde apse veya iltihabi kitle oluşumu
- Kalın bağırsaktaki inflamasyonun asimetrik dağılım göstermesi
- Alınan biyopsilerde granülomların (iltihabi lezyonlar) görülmesi
- Makat etrafında iltihap, apse ve fistül gelişimi
Bu bulgular ülseratif kolit hastalarında pek karşımıza çıkmaz. Bu nedenle hekimler ayırıcı tanıda bu noktalara dikkat eder. Ayrıca Crohn hastalarında böbrek taşları, safra kesesi taşları ve amiloidoz da oluşabilir.
İltihabi Bağırsak Hastalıkları Kalıtsal Mıdır?
Gerek ülseratif kolit gerekse Crohn hastalığını bazı ailelerde sıkça görüyoruz. Hastaların birinci derece akrabalarında hastalığa %20 oranında rastlıyoruz. Buna karşın, araştırmacılar günümüze kadar doğrudan genetik bir geçiş ispatlayamadı.
- Anne veya babasından birisinde hastalık olan çocuklardaki risk %1-7,
- Anne ve babasının her ikisinde de hastalık olan çocuklardaki risk %36’ya kadar çıkar,
- Bir kardeşinde hastalık olan çocuklardaki risk %2-6,
- Bir çocuğunda hastalık olan anne veya babadaki risk %1-5 arasındadır.
Crohn Hastalığında Tanı Nasıl Konulur?
Doktorunuz, klinik bulgu ve belirtileriniz üzerinden ayrıntılı hastalık öykünüzü alır ve fiziki muayene ile birlikte bazı testler ister. Bunlar kan, idrar, dışkı tahlilleri ile bağırsağın radyolojik ve endoskopik incelemeleridir.
Kan örnekleri sayesinde hekimler kan kaybını değerlendirir ve beyaz kan hücrelerindeki artışı inceleyerek iltihabi durumu tespit eder. Dışkı tahlili ile doktorunuz kan kaybının yerini, bakterileri ve parazitleri araştırır.
Eğer belirtiler Crohn hastalığını düşündürüyorsa gastroenteroloji uzmanı kalın bağırsağın içini örten tabakayı incelemek ister. Doktorunuz, makattan yerleştirdiği esnek bir cihazla (kolonoskopi) bağırsak içini doğrudan inceler ve laboratuvarda değerlendirmek üzere doku örnekleri (biyopsi) alır. Hastalığın sindirim sistemindeki yaygınlığını tespit etmek için uzmanlar mide ve bağırsak filmleri gibi radyolojik görüntüleme yöntemlerine de başvurur.
Crohn Hastalığında Tedavi Yöntemleri
Hastaların, Crohn hastalığının tam anlamıyla (küratif) tedavisinin henüz mümkün olmadığını bilmesi gerekir. Hastalığı tamamen ortadan kaldıramadığımız için doktorunuz tedaviyi hastalığın şiddetine ve belirtilerine göre düzenler.
Tedavinin ana amacı hastanın şikayetlerini azaltmaktır. Sağlık ekibi; hastanın ağrısını dindirmeyi, beslenmesini düzenlemeyi ve komplikasyonları engellemeyi hedefler. Bu süreçte hastaların sağlıklı gıda tüketmesi, yeterli uyuması, stresten uzak durması, az ama sık yemesi, sigara ve alkolden uzak durması büyük önem taşır.
İlaç Tedavisi
İlaçlar hastalığın bulgularını kontrol altına alır veya şiddetini azaltır. Doktorlar tedavide öncelikle kalın bağırsak mukozasındaki inflamasyonu baskılayan ilaçlar kullanır.
- Sülfasalazin ve türevleri: Genellikle hafif veya orta dereceli vakalarda doktorlar sülfasalazin veya 5-aminosalisilik asit tercih eder.
- Steroidler: Hastalığın şiddetlendiği dönemlerde hekimler prednizolon gibi steroidlerden yararlanır.
- Bağışıklık baskılayıcılar: İmmunmodülatör (Azotiyopirin, siklosporin vb.) ilaçlar bağışıklık sistemini baskılayarak hastalığı kontrol altına alır.
- Biyolojik tedaviler: Anti-TNF ilaçları, iltihaba yol açan proteinleri bloke ederek şiddetlenmeleri durdurur.
Şiddetli vakalarda hekimler bağırsakları istirahate almak için hastayı hastaneye yatırır. Sağlık ekibi bu süreçte hastaya özel diyet (elemental diyet) veya damardan serum vererek beslenmeyi sağlar.
İlaç Tedavisinin Yan Etkileri Nelerdir?
Kullandığınız tüm ilaçların belli oranlarda yan etkileri vardır. Örneğin sülfasalazin bulantı ve baş ağrısı yaparken, steroid kullanımı yüzde genişleme, sivilce, kemik erimesi ve enfeksiyonlara yatkınlık yaratır. İmmunmodülatörlerin ise karaciğer ve böbrek üzerinde ciddi etkileri olabilir. Tedavi ekibi tüm bu ilaçları çok yakından takip ederek ve doz ayarlaması yaparak süreci yönetir. Asla doktor kontrolü dışında ilacınızı bırakmamalı veya dozunu değiştirmemelisiniz.
Crohn Hastalığında Cerrahi Tedavi (Ameliyat)
Crohn hastalarının yaklaşık %70’i yaşamlarının bir döneminde ameliyata ihtiyaç duyar. Cerrahlar hastalığı tamamen yok edemese de, hastanın yaşam kalitesini artırmak için sorunlu bölgelere müdahale eder.
Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda hekimler cerrahi operasyon kararı alabilir:
1. İlaç Tedavisine Yanıt Alınamaması
İshal, ağrı ve kilo kaybı ilaçlara rağmen devam ediyorsa cerrahlar hastalıklı bölgeyi çıkararak şikayetleri azaltır. Böylece hasta, yan etkileri ağır olan yüksek dozlu ilaçlardan da kurtulur.
2. Bağırsakta Darlık Oluşması
İltihap, bağırsak içinde gıda geçişini engelleyecek daralmalara (striktür) yol açar. Bağırsak kasları zorlandıkça şiddetli ağrılar başlar. Cerrahlar bu daralmış bölümleri genişletmek için operasyon yapar.
3. Apse ve Fistül Gelişimi
Hastaların yaklaşık %30’unda anormal bağlantılar (fistül) ve iltihap dolu keseler (apse) gelişir. Bir apse karın içine açılırsa iltihap karın zarına yayılır (peritonit) ve hastanın acil ameliyat edilmesi gerekir.
4. Kanser Gelişimi ve Acil Durumlar
On yıldan uzun süre aktif hastalığı olanlarda kolon kanseri riski artar. Hekimler kolonoskopide kanser öncüsü hücreler tespit ederse o bölgeyi çıkartır. Ayrıca bağırsak delinmesi, durdurulamayan kanama veya toksik megakolon durumlarında genel cerrahlar acil ameliyat gerçekleştirir.
Cerrahi Ameliyat Çeşitleri
- Striktüroplasti: Daralan ince bağırsak bölümünü bağırsağı kesip çıkartmadan genişletme işlemidir.
- Rezeksiyon (İleo-Çekal): Cerrahların hastalıklı ince ve kalın bağırsak kısımlarını çıkartıp sağlıklı uçları birleştirdiği (anastomoz) en yaygın ameliyat türüdür.
- Total Kolektomi ve İleostomi: Kalın bağırsağın tümünün hasta olduğu durumlarda organ tamamen çıkarılır. Cerrahlar ince bağırsağı doğrudan rektuma bağlayabilir veya karın ön duvarına ağızlaştırarak (ileostomi) bağırsak içeriğinin bir torbaya toplanmasını sağlar.
Ameliyat Sonrası Hastalık Tekrarlar mı?
Cerrahlar ne kadar başarılı bir operasyon yapsa da Crohn hastalığının kesin bir tedavisi yoktur. Ameliyat olmuş bir hastada hastalığın tekrarlama olasılığı 2 yıl sonra %20, 5 yıl sonra ise %50 civarındadır. Tedavide temel amaç bağırsakları olabildiğince koruyarak yaşam standartlarını yüksek tutmaktır.
Crohn Hastalığında Beslenme Düzeni
İnflamatuar bağırsak hastalıklarında herkes için geçerli tek tip bir diyet listesi yoktur. Beslenme uzmanları kuralları her hastanın kendi toleransına göre özel olarak belirler. Diyetin düzenlenmesi ilaç ve cerrahi tedavi kadar hayati bir temel unsurdur.
Alevlenme Döneminde Beslenme
Hastalığın şiddetlendiği dönemlerde hasta hızla su ve mineral kaybeder. Doktorlar hastayı normal diyetten sıvı diyete, bu yetmezse tüple beslenmeye veya direkt damar yolu beslenmesine geçirerek bağırsak sistemini dinlenmeye alır. Hekimler, bağırsak hücreleri fonksiyonlarını yitirmesin diye en kısa sürede hastayı tekrar ağızdan beslenmeye başlatır.
İçecek Tüketimi
Hastaların günde en az 1,5 litre sıvı tüketmesi gerekir. Meyve suları (özellikle turunçgiller) bağırsağı rahatsız ederken, koyu kahve ve çay bağırsak hareketlerini artırarak ishali tetikler. Alkol tüketimi hastalığı doğrudan başlatmasa da mevcut hastalarda şikayetleri ciddi oranda artırır.
Sakin Dönemlerde Beslenme
Belirtilerin olmadığı dönemlerde şu kurallara dikkat etmeniz önerilir:
- Beslenme günlüğü tutun: Neyi tolere edip edemediğinizi bulmanın tek yolu yediklerinizi ve vücudunuzun verdiği tepkiyi yazmaktır.
- Vücut ağırlığınıza uygun yüksek proteinli ve vitaminli besinler tüketin.
- Beyaz un ve işlenmiş şeker kullanımını büyük ölçüde kısıtlayın.
- Margarin gibi doymuş yağlardan uzak durup düzenli balık tüketin.
Crohn Hastaları ve Gebelik
Ülseratif kolit veya Crohn hastası kadınlar, genel toplumla aynı hamile kalma şansına sahiptir. Kadın doğum ve gastroenteroloji uzmanları, hastaların gebelik öncesinde “iyileşme halini (remisyon)” yakalamasını hedefler. Gebelik sırasında hastalığın alevlenmesi ihtimaline karşı doktorunuz güvenli bulduğu en düşük dozdaki ilaçlarla tedaviyi sürdürür. Hastaların, Azothioprine (Imuran) gibi ağır bağışıklık baskılayıcıları kullanırken hamile kalmaktan kesinlikle kaçınması gerekir. Cerrahi tedavi düşünen hastaların ise ameliyatı gebelikten en az 1 yıl önce planlaması en sağlıklı yoldur.
Spastik Kolit ile İltihabi Bağırsak Hastalıkları Arasındaki Fark
Spastik kolit (irritabl bağırsak sendromu), Crohn ve Ülseratif Kolit’ten tamamen farklı bir rahatsızlıktır. Spastik kolitte ishal ve karın ağrısı yaşansa da bağırsaklarda yapısal bir iltihap (inflamasyon) meydana gelmez.
Çocuklarda ve Ergenlik Çağında Crohn
İltihabi bağırsak hastalıkları çocuklarda büyüme geriliğine ve ergenliğin gecikmesine neden olabilir. Çocukluk döneminde bağırsak dışı bulgular (iştahsızlık, yorgunluk, ateş) ishalden daha ön planda seyreder. Ebeveynlerin çocuklarının hasta olmasından kendilerini sorumlu tutması yersizdir; hiçbir psikososyal sorun hastalığı tek başına başlatmaz. Ebeveynlere düşen en önemli görev, çocuklarının hastalıkla ilgili sorularına doğru, yaşlarına uygun ve açık cevaplar vererek onları psikolojik olarak desteklemektir.
Hastalıkla Yaşam ve Psikolojik Destek
Crohn tedavisi gastroenterolog, genel cerrah ve diyetisyenden oluşan multidisipliner bir ekip işidir. Tedaviyle bulguları kontrol altına alınan hastalar normal iş hayatlarına, aile yaşantılarına ve sosyal düzenlerine sorunsuzca devam eder. Hastalığın getirdiği kronik tedavi süreci bazen ruhsal yorgunluğa yol açabilir; bu durumda uzman bir psikologdan destek almak hastanın yaşam kalitesini ciddi anlamda artırır.
Özet: Crohn Hastalığında Hatırlanması Gerekenler
- Hastalık ağızdan makata kadar tüm sindirim sistemini tutabilir.
- En sık belirtiler karın ağrısı, ishal, kilo kaybı ve ateştir.
- İlaçlar bulguları kontrol altına alsa da hastalığı tamamen yok etmez.
- Cerrahi tedaviler hastalığı bitirmez, komplikasyonları önleyip yaşam kalitesini artırmayı amaçlar.
- Hastalık bulaşıcı değildir; kalıtım rol oynayabilir ancak gebelik yoluyla bebeğe geçişi söz konusu değildir.
- Beslenme kişiye özeldir; en iyi diyet, kendi toleransınızı test ederek bulduğunuz diyettir.
Etiketler: proktit, rektit, iltihabi hastalık, iltihabi barsak, kanlı ishal, makat ağrısı, makatta akıntı, anal fisür, apse, crohn belirtileri, crohn hastalığı kimlerde görülür, crohn hastalığı sindirim sistemi, crohn hastalığı nasıl teşhis edilir, crohn hastalığı nasıl tedavi edilir, crohn koliti, crohn bağırsak hastalığı, ülseratif kolit & crohn hastalığı, crohn kanser riski, spastik kolit ve crohn hastalığı, çocuklarda crohn hastalığı, crohn beslenme.
Kaynak: http://www.kolonrektum.com/crohn
